اقتصاد معدنی هفتكل
دو معدن مهرآباد و نمره یک دو منبع بزرگ تولید سنگ گچ در استان هستند، همچنین ۲۷ کوره آهک پزی در هفتکل فعال است.
در ادامه تک تک معادن اقتصادی منطقه هفتکل آورده شده.
گسترش وسیع سازند گچساران بخصوص در حوالی شهرستان های بهبهان - رامهرمز - هفتکل - مسجدسلیمان و ایذه سبب رشد صنایع گچ در این مناطق گردیده است. نشانه های موجود حاکی از آن است که از قدیم الایام مردم این نواحی از سنگ گچ ناحیه جهت کارهای ساختمانی خود استفاده میکردند. وجود کوره های متعدد گچ پزی سنتی خود گواه این موضوع می باشد. با رشد این صنعت این کوره ها به تدریج تبدیل به کارخانه های بزرگ تولید گچ شده اند، بطوریکه در حال حاضر پنج کارخانه تولید گچ ساختمانی در این مناطق مشغول به کار و یا آماده راه اندازی می باشند. معادن تغذیه کننده این کارخانه ها در فواصل بسیار کوتاه نسبت به آنها فعال هستند.
سنگ گچ
گسترش وسیع سازند تبخیری گچساران در قسمتهای شمال و شمال-شرقی استان خوشبختانه باعث قابلیت بهره برداری از سنگ گچ و تولید گچ ساختمانی در این منطقه گردیده است، به نحویکه کارخانه های متعدد تولید گچ در نقاط مختلف استانی موید این قابلیت می باشد.
قبل از ورود به بررسی نقاط شناسائی شده، ابتدا به توضیحات تکمیلی تری درباره سازند گچساران که منشاء اصلی سنگ گچ استان می باشد، می پردازیم.
سازند گچساران
این سازند با سنی معادل میوسن پائینی شامل هفت بخش میباشد که شرح آنها در ادامه آمده است:بخش هفتم: این بخش که بالاترین بخش سازند گچساران میباشد در کنتاکت با سازنده بالائی خود یعنی میشان قرار دارد و عمدتاً از انیدریت در قسمتهای عمیق و ژیپس و مارنهای خاکستری در قسمت فوقانی تشکیل شده است و در بیشتر نقاط لایه معدنی شامل گچ های این بخش می باشد.
بخش ششم: در زیر بخش
هفتم و شامل انیدریت و مارنهای قرمز و خاکستری و مقداری نمک
می باشد.
بخش پنجم: بیشتر شامل انیدریت و مارنهای خاکستری کمرنگ و مقدار کمی نمک است.
بخش چهارم: این بخش عمدتاً از نمک و به طور جزئی دارای انیدریت و مارنهای قرمز و خاکستری می باشد.
بخش سوم: بخش سوم سازند گچساران شامل انیدریت، مارنهای تیره رنگ و مقداری نیز نمک و آهک می باشد.
بخش دوم : شامل نمک انیدریت می باشد.
و بخش یکم سازند گچساران که پائینترین بخش آن نیز می باشد بلافاصله روی سازند آسماری واقع شده است و به همین خاطر نیز به آن پوش سنگ نیز می گویند و شامل انیدریت، مارن و آهک می باشد.
ارتفاعات غرب وجنوب غربی ناحیه هفتکل از سازند گچساران تشکیل شده اند و لذا ذخایر بسیاری زیاد از گچ را شامل می شوند. وجود دو کارخانه گچ در اطراف شهرستان به خوبی استفاده از این ذخایر گچی را امکان پذیر نموده است. معدن سنگ گچ معروف نمره یک از ذخایر این ارتفاعات گچی تشکیل شده است.
معدن سنگ گچ نمره يک
موقعيت جغرافيائى معدن: معدن گچ نمره يک هفتکل در 10 کيلومترى نرسیده به شهر هفتکل در محل روستاى نمره يک، سه راهى اهواز- رامهرمز- هفتکل واقع شده است. آب و هواى منطقه گرم و در سال امکان 300 روز فعاليت وجود دارد.وضعيت زمينشناسى: لايههاى گچ در امتداد عمومى شمالغرب - جنوب شرق واقع شدهاند. منطقه نمره يک از لحاظ زمينشناسى به دو قسمت تقسيم ميشود. ناحيه نسبتاًمسطح جنوبى و ارتفاعات گچدار شمالى که توسط يک گسل در امتداد چينخوردگى از هم جدا شدهاند. ارتفاعات بصورت يک آنتىکلينال با روند محورچينخوردگى زاگرس ديده مىشوند.
ذخيره معدن : در محدوده تعيين شده بر حسب مطالعات اوليه و سوابق موجود معادل 300 ميليون تن تخمين زده مي شود.
نحوه بهرهبردارى : بهرهبردارى از اين معدن بصورت روباز، پلکانى از طريق حفر چال و انفجار باروت صورت مىپذيرد. در مجاورمعدن يک کارخانه توليد گچ با ظرفيت اسمى ساليانه 60000 تن تأسيس گرديده است.
2. معادن سنگ آهک
يکى از فراوانترين مواد معدنى استان،سنگ آهک است. ارتفاعات شمالى و شمال شرقى استان شامل سازندههاى مختلف کربناتى مىباشند که گسترش وسيع آنها از بهبهان در جنوب شرقى خوزستان تا دزفول و انديمشک در شمال استان امتداد دارد. عمليات پىچوبى و شناسائى مقدماتى بر روى اين سازندهاى آهکى در مناطق مختلف انجام گرفته است و نتايج حاصله اين اميدوارى را مي دهد که آهک هاى مزبور قابل استفاده کارهاى ساختمانى و همچنين بعضاً در صنعت مىباشند.سازند ميشان
ضخامت اين سازند در مقطع تيپ شامل 210 متر تناوب آهک و مارنهاى خاکسترى مىباشد
که در بخش تحتانى بيشتر آهکى و در بخش فوقانى مارنى مىباشد. همچنين سازند ميشان
با سازند بالائى خود يعنى سازند آغاجارى يک همبرى تدريجى مىباشد.
معدن سنگ آهک مختارک
نام ماده معدنى: سنگ آهک ماسهاى که جهت پى وساختمانسازى و همچنين در کورههاى آهکى سنتى به عنوان سنگ ته کوره مصرف مي شود و بعضى از قسمت هاى آن نيز در مواقعيکه جمعآورى قلوه سنگ هاى آهکى مقرون به صرفه نباشد، به عنوان سنگ آهک مورد استفاده قرار مي گيرد.
موقعيت جغرافيائى معدن : معدن در 14 کيلومترى شمال شرقى رامهرمز و در 27 کيلومترى جنوب شرقى هفتکل واقع شده است. در مسير رامهرمز بجز 3 کيلومتر فاصله معدن تا جاده باغملک – رامهرمز که خاکى است، بقيه آن آسفالت مي باشد.
وضعيت زمينشناسى معدن: آهکهاى فوق الاشاره که بر روى تشکيلات گچساران قرار گرفتهاند، به فورماسيون ميشان تعلق دارند. امتداد طبقات شرقى- غربى و روند چينخوردگي ها در امتداد شمال غربى-جنوب شرقى است. شيب طبقات حدود 40 درجه شمالى است، ضخامت لايهها متغير وبين يک الى سه متر مي باشند. در مقطع آهک مورد اشاره که به دليل داشتن ميزان قابل توجهى مارن به سبزى مي گرايد، مقاديرى از انواع مختلف فسيلهاى دوران سوم از جمله دوکفهاي ها ديده مىشود.
ذخيره معدن: ذخيره معدن ياد شده در محدوده تعيين شده حدود 15 ميليون تن برآورد شده است.
نحوه و ميزان استخراج: استخراج به روش روباز و پلکانى و با حفر چال و عملياتآتشبارى ميسر است ميزان استخراج ساليانه به معدن حدود 30000 تن برآورد مىگردد.
معدن فوق الذکر طبق راى شماره 1/114 مورخ 19/8/64 شورايعالى معادن، کوچک تشخيص داده شده است.
کوره های آهک پزی
همانطور که قبلا گفتیم در این ناحیه حدود 24 کوره آهک پزی وجود دارد که آهک مورد نیاز شهر و روستاهای اطراف را تامین می کند. این کوره ها در فضایی کوچک تشکیل شده و تولید کمی نسبت به کوره های صنعتی دارند.
3. معادن سنگ و شن و ماسه
به منظور شناسائى معادن سنگ در اين ناحيه در امتداد جاده هفتکل – نفت سفيد از سازند آغاجارى يال جنوبى طاقديس سطحى کوه مشا در 16 کيلومترى هفتکل و همچنين در 23کيلومترى هفتکل از سازند آغاجارى يال شمالى طاقديس بيرون زده نفت سفيد نمونه بردارى گرديد درصد تخلخل اين سنگها که از نوع سنگهاى مرغوب استان ميباشند حدود 4% ميباشد و اين در حالى است که مقدار قابليت نفوذپذيرى آنها بطور متوسط 02/. ميلى دارسى است. مقاومت فشارى اندازه گيرى شده اين سنگها بيش از 408 "بار"اندازه گيرى شده است. اندازه دانه اين سنگها ريز تا متوسط و از جورشدگى خوبى برخوردار مى باشند. ميزان کوارتز اين سنگها بيشتر از 10% و سيمانى شدن آنها خوب است.
سازند آغاجارى
ضخامت سازند آغاجارى در نواحى مختلف متفاوت است. اين ضخامت در خوزستان 2965 متر و در استان لرستان 2000 متر و از نوع رسوبگذارى درياچهاى مي باشد. سن رسوبات آغاجارى داراى تغييراتى است و از شمال غربى به جنوب شرقى و از شمال شرقى به جنوب غربى جوانتر مي شود. حد تماس فوقانى اين سازند با سازند بختيارى بصورت دگرشيب و حد تحتانى آن با اولين لايه ضخيم و مداوم مارن هاى خاکسترى رنگ سازند ميشان بصورت همشيب مىباشد.
معدن سنگ لاشه ساختمانى گزين
موقعيت جغرافيائى معدن: معدن مذکور در 104 کيلومترى شرق اهواز (در مسير جاده اهواز- نفت سفيد) و در 17کيلومترى شمالغربى هفتکل و در 3 کيلومترى روستاى گزين واقع شده است. بجز 2 کيلومتر جاده محوطه معدن که خاکى است تمام راههاى ارتباطى آن با شهرهاى محل مصرف آسفالت ميباشد.وضعيت زمين شناسى معدن: از
خصوصيات واحد رسوبى آغاجارى ضخامت نسبتاً کم لايهها (يک الى سه متر) و نيز مطبق
بودن و داشتن درز و شکستگي هاى فراوان در آنها است. معمولاً
ماسه سنگ فوقالذکر با تناوبى از مارن و رس همراه مي باشد.
ماده معدنى مزبور جز تشکيلات آغاجارى (ميوپليوسن) بوده و بخش گزین هفتکل بر روى آن
بنا شده است.
ذخيره معدن: ذخيره معدن
در محدوده تعيين شده106 ´ 2 تن برآورد شده است. قسمت عمده ماده معدنى ياد شده بعنوان سنگ لاشه
در پى ساختمانها و بخشى ديگر از آن بصورت مالون مصرف
مي شود.
نحوه استخراج: با توجه
به مطبق بودن لايهها و وجود شکستگىها و درزهاى فراوان در
آنها براى استخراج از معدن به مصرف مواد ناريه نياز چندانى نيست. بديهى است
چنانچه براى پاک کردن معدن از روباره حرکت قطعات درشتتر از ماشينآلات سنگين
استفاده شود،راندمان آن زيادتر خواهد بود. معدن فوقالذکر طبق راى شماره 17/70
مروخ 26/1/64 شورايعالى معادن براى يکدوره بهرهبردارى کوچک تشخيص داده شد،و از
طريق بخش خصوصى مورد بهرهبردارى است. ميزان استخراج ساليانه از اين معدن 50000 تن
پيش بينى شده است.
مخلوط شن و ماسه
يکى ديگر از مواد اوليه مصالح ساختمانى که در استان داراى ذخاير فراوانى مىباشند مخلوط طبيعى شن و ماسه است. اين مخلوط به دو صورت يافت مي شود و هرکدام موارد استفاده بخصوص دارد.
1- مخلوط شن و ماسه کوهى
2- مخلوط شن و ماسه رودخانهاى
1. مخلوط شن و ماسه کوهى : منشاء اين مخلوط که شامل قلوهسنگ، شن و ماسه و خاک رس مي باشند، عموماً در سازند کنگلومرايى بختيارى ودر بعضى نقاط رسوبات جوانتر است. مخلوط کوهى عمدتاً در جاده سازى مصرف دارد و لذا وجود و نزديکى اين مخلوط به جبهههاى نبرد با عراق بسيار قابل توجه است. مخلوط کوهى را در اکثر نقاط استان مىتوان يافت ليکن در دو منطقه داراى ذخيره بسيار زيادى مى باشد. اين مناطق در قسمتهاى شمالى شهرستانهاى انديمشک و دزفول مىباشند.(کنگلومرا در اين منطقه چهرهساز بوده و کوههاى مرتفعى را تشکيل مىدهد که علتش ضخامت زياد و مقاومت سيمان آن مىباشد که حتى سد دز نيز بر روى همين سازند بنا گرديده است).
منطقه ديگرى که مخلوط
کوهى آن نيز داراى ذخاير فراوان است، شهرستان هفتکل بخصوص نواحى شرقی آن ميباشد.
منشاءاين مخلوط نيز با توجه به نقشه زمين شناسى شرکت نفت سازند بختيارى است که
شامل قلوه سنگ در اندازههاى متفاوت شن و ماسه و خاک رس با درصد کمى بلورهاى گچ مىباشد
مخلوط شن و ماسه رودخانه اى: رودخانه هاى خوزستان علاوه بر تأثيرات مثبت و نقش ارزندهاى که در کشاورزى استان ايفاء مى نمايند، از منابع مهم تأمين کننده شن وماسه که از مواد معدنى مهم مصالح ساختمانى مىباشند، نيز هستند. پراکندگى و مسير جريان اين رودخانهها به نحوى است که مي توان گفت اکثر نقاط استان را از اين نعمت بهرهمند مىنمايند.
معدن شن وماسه سرتیوک
این معدن که در سازند بختیاری ایجاد شده توانایی تولید زیادی در سال دارد ولی اطلاعات بدست آمده از آن مقدور نبود ولی می توان گفت که از معادن کوچک به حساب می آید. این معدن در 10کیلومتری شمال باختری هفتکل قرار دارد.
